Umwanditsi w’inkuru z’ubumenyi bw’Umwongereza HG Wells yigeze kuvuga ati: “Iyo mbonye umugabo mukuru agendera ku igare, sinzacika intege ku hazaza h’abantu.” Eins afite umugani uzwi cyane ku magare, ugira uti “Ubuzima ni nko gutwara igare. Niba ushaka gukomeza kuringaniza ubuzima bwawe, ugomba gukomeza gutera imbere.” Ese koko amagare ni ingenzi cyane ku bantu? Ni gute igare, abantu benshi bakoresha muri iki gihe mu gukemura urugendo “rwa nyuma”, ryasenye amateka inzitizi z’urwego rw’umuryango n’uburinganire?
Mu gitabo “Bicycle: Wheel of Liberty” cyanditswe n'umwanditsi w'Umwongereza Robert Payne, ahuza amateka y'umuco n'udushya mu ikoranabuhanga ry'amagare n'ibyo yavumbuye n'amarangamutima ye nk'umukunzi w'amagare n'umukunzi w'amagare, adufungurira. Ibicu by'amateka byasobanuye neza inkuru z'ubwisanzure ku “Wheel of Liberty”.
Ahagana mu 1900, amagare yabaye uburyo bwo gutwara abantu babarirwa muri za miriyoni buri munsi. Ku nshuro ya mbere mu mateka y'abantu, abakozi babaye abagendagenda—bafite n'ubushobozi bwo kugenda no kugaruka, amazu yahoze yuzuye abantu yari amaze kuba ubusa, imidugudu yo mu nkengero z'umujyi yaragutse, kandi imiterere y'imijyi myinshi yarahindutse kubera iyo mpamvu. Byongeye kandi, abagore bongereye ubwisanzure n'ubushobozi bwo gutwara amagare, kandi gutwara amagare byabaye intandaro y'impinduka mu rugamba rurerure rw'abagore rwo gushaka ubwenegihugu.
Gukundwa kw'igare byaragabanutse gato mu gihe cy'imodoka. “Mu myaka ya za 1970, igitekerezo cy'umuco w'igare cyari cyarageze ku rwego rwo hejuru mu Bwongereza. Ntabwo cyari kigifatwa nk'uburyo bwiza bwo gutwara abantu, ahubwo cyari nk'igikinisho. Cyangwa ikirutaho—ubwandu bw'imodoka.” Ese birashoboka ko igare rishobora gutera abantu benshi imbaraga nk'uko ryahoze ribikora mu mateka, kugira ngo rikomeze abantu benshi muri siporo, ryagure siporo mu buryo, mu buryo burambuye no mu buryo bushya? Payne yumva ko niba wigeze wumva wishimye kandi ufite umudendezo mu gihe utwaye igare, “ubwo dusangiye ikintu cy'ingenzi: Tuzi ko byose biri kuri igare.”
Ahari ingaruka nini cyane ku magare ni uko asenya inzitizi zikomeye ku rwego rw'umuryango n'uburinganire, kandi umwuka wa demokarasi uzana urenze imbaraga z'uwo muryango. Umwanditsi w'Umwongereza HG Wells, wigeze kwitwa "uwahawe igihembo cy'umunyegare" n'umwe mu bazima, yakoresheje igare mu bitabo bye byinshi kugira ngo agaragaze impinduka zikomeye mu muryango w'Abongereza. "Amaguru y'Amahirwe" yasohotse mu 1896 yari akize. Umunyamideli w'ingenzi Hoopdriver, umufasha w'umucuruzi w'imyenda wo mu rwego rwo hasi, yahuye n'umugore wo mu rwego rwo hejuru mu rugendo rw'igare. Yavuye mu rugo. , "Urugendo rujya mu cyaro n'igare" kugira ngo yerekane "ubwisanzure" bwe. Wells abikoresha kugira ngo asebye gahunda y'imibereho mu Bwongereza n'uburyo yagizweho ingaruka no kuza kw'igare. Mu muhanda, Hoopdriver yari angana n'umugore. Iyo utwaye igare mu muhanda wo mu cyaro i Sussex, amategeko n'amahame mbwirizamuco agena ibyiciro bitandukanye birashira.
Ntibishoboka kuvuga ko amagare ari yo yatangije umuryango w’abagore, byagombye kuvugwa ko iterambere ry’ayo abiri rihura. Nyamara, igare ryabaye ihinduka rikomeye mu rugamba rw’abagore rwo gushaka uburenganzira bwo gutora. Abakora amagare, birumvikana ko bashaka ko abagore nabo batwara amagare. Batangiye gukora amagare y’abagore kuva mu ntangiriro z’amagare mu 1819. Igare ritekanye ryahinduye byose, kandi gusiganwa ku magare byabaye siporo ya mbere ikunzwe cyane n’abagore. Mu 1893, hafi ya yose muri amagareabakora imashini bakoraga imashini z'abagore.
Igihe cyo kohereza: Ugushyingo-23-2022
